20 Jul, 2017

Người mở đường Aikido Hawaii – Takashi Nonaka

(Phỏng vấn với thầy Takashi Nonaka, ngày 2 tháng 9, năm 2000, được thực hiện bởi Curtis Narimatsu cùng với sự trợ giúp của thầy Eric Nonaka. Biên soạn bởi Joseph R. Svinth.)

Sinh ra trong gia đình 8 người con (3 nam và 4 nữ), thầy Takashi Nonaka sinh tại Đảo lớn của Hawaii (Big Island of Hawaii) vào ngày 8 tháng 5 năm 1925. Ông bà của thầy đến từ Quận Kumamoto, Nhật Bản, cha thầy là Satoru Nonaka (1903 – 1986).

Tại nhà, gia đình thầy Takashi chủ yếu sử dụng Tiếng Nhật, trong suốt những tháng hè, thầy dành nhiều thời gian ở cạnh ông bà của mình, người mà chắc hẳn sẽ dùng Tiếng Nhật để giao tiếp. Chính vì thế, mà thầy vẫn sử dụng ngữ điệu miền Nam trong giao tiếp bằng Tiếng Nhật.

Không giống như những người Mỹ gốc Nhật khác, thầy Nonaka vẫn duy trì được khả năng đọc Tiếng Nhật tốt. Một phần lý do chính là vì bạn nhậu của cha thầy là thầy hiệu trưởng tại trường dạy Tiếng Nhật. Thầy Nonaka thì lại không hề hứng thú đến học tại trường dạy Tiếng Nhật hay cả việc học cách để đọc Tiếng Nhật. Và lý do cuối cùng là do khoảng cách từ trường tới nhà thầy là 1 chặng đường dài 2-1/2 dặm, cho nên điều này cũng đồng nghĩa với việc trời sẽ rất tối vào thời điểm thầy trở về nhà. Nhưng nếu thầy bỏ học hoặc hành xử không lễ phép, bằng cách nào đó mà cha thầy biết được. Vào thời điểm trước khi Luật lệ Bảo vệ Trẻ em có hiệu lực, thì hình phạt mà thầy có thể nhận được khi cha thầy biết được hành xử không đúng là những cú tát đau điếng. Ngay khi điều gì đó đi ra ngoài tầm kiểm soát, thầy Nonaka sẽ phải giải thích với cha mình về những gì thầy đã làm và đã không làm. Nếu việc vượt qua giới hạn này không quá lớn, cha thầy sẽ chỉ nhắc nhở rằng: “Hãy đừng lặp lại điều này nữa!” Nhưng ông sẽ vẫn không bao giờ xin lỗi vì cái tát cho con trai mình. Dĩ nhiên, nếu như chàng trai trẻ thực sự mắc lỗi, hậu quả là sẽ nhận thêm 1 cái tát nữa. Không hề thích thú với điều này, chàng trai phải chấp nhận theo học cả trường Tiếng Mỹ và Tiếng Nhật và luôn luôn phải đảm bảo rằng cư xử của mình đúng mực. Hoặc ít nhất là đừng để bị bắt.

Sau khi kết thúc các tiết học tại trường, vì đói bụng nên thầy cùng với bạn thầy thường rủ nhau trèo cây hái trộm xoài, dĩ nhiên là người chủ vườn không hề mong muốn điều này. Để tránh bị tóm khi đang loay hoay leo xuống, thầy thường nhảy từ trên cao xuống, và đây cũng là lý do vì sao mà cho đến khi lớn tuổi thầy phải làm phẫu thuật thay hoàn toàn hai đầu gối. Thầy thường nói: “Khi còn trẻ chúng ta thường vô tư làm những điều mình muốn, mà không hề nghĩ tới những hệ lụy mà chúng phải chịu khi về già”.

Tuy nhiên vẫn còn 1 lý do khác cho việc thầy Nonaka có thể duy trì khả năng đọc Tiếng Nhật là ở nhà thầy không hề có đài radio và khi đó tivi cũng chưa có ở Hawaii, vậy nên mỗi tối là thời gian thầy đọc. Hầu hết các tài liệu đều là Tiếng Nhật, đó đều là tạp chí và sách báo được mua bởi cha thầy. Đặc biệt, thầy Nonaka rất thích đọc về những chuyện về các kiếm khách nổi tiếng tại Nhật Bản.
Mặc dầu không có dáng người to lớn, ông ngoại của thầy Nonaka, Tatsuhei Miyazaki đã là một sumotori khi ông còn trẻ ở Kumamoto. Trong khi ở Nhật Bản vào những năm 1960, thầy Nonaka đã gặp một người đàn ông lớn tuổi, người biết đến danh tiếng của ông ngoại thầy, người này kể rằng, mỗi khi mùa giải sumo diễn ra, ông ngoại lập tức dừng ngay công việc đồng áng và lao thẳng đến võ đài, minh chứng cho tình yêu của ông với môn đấu vật.

Trong khi, ông nội Iwazo Nonaka lại khuyến khích con trai mình Satoru tham gia đấu vật. (Anh lớn nhà Nonaka chưa bao giờ tham gia đấu vật, nhưng đây là động lực cho niềm đam mê huấn luyện của thầy sau này). Với thân hình tương đối nhỏ, phương pháp của Satoru chính là nỗ lực khổ luyện hơn người khác và điều này dẫn đến ưu thế hơn trong phát triển kỹ thuật. Và cuối cùng Satoru đã trở thành quán quân của Đảo lớn (Big Island) và khi ông dừng sự nghiệp tập luyện ông đã được đưa lên trở thành oyakata, người huấn luyện sumotori.

Giữa ông ngoại Tatsuhei Miyazaki và ông nội Iwano Nonaka đã không có 1 mối quan hệ tốt, sau 1 vụ tranh luận về sumo. Hãy thử nghĩ xem ông ngoại Miyazaki đã cảm thấy hộ thẹn ra sao khi mà cô con gái duy nhất của ông Kiwa (1904 – 1994) lại muốn cưới Satoru Nonaka! Chính vì thế ông đã từ chối làm lễ cầu phúc tại lễ thành hôn của con gái mình, và đám cưới đã phải tổ chức tại 1 nhà thơ trung gian chứ không phải là nhà thờ của cha cô dâu. Nhưng dĩ nhiên ông ngoại Miyazaki cũng dẫn tha thứ cho cô con gái của mình, dần dần yêu mến con rể hơn và đứa cháu nội của ông. Vậy nên cũng không mất quá nhiều năm để đến lúc thầy Nonaka biết được câu chuyện này.

Vào năm 1932, ở tuổi 29, sau 1 tai nạn nghề nghiệp Satoru Nonaka đã mất đi 1 phần cánh tay. Do không hoàn toàn mất đi khả năng lao động nên 1 chủ đất trong vùng đã thuê ông ở 1 mức lương rẻ bạt, từ đó vợ ông đã phải chấp nhận công việc cầy bừa mặc dù từ trước đó bà chưa từng phải làm bất kể 1 công việc gì bên ngoài. Thầy Nonaka cũng đã đủ lớn để nhận ra những thay đổi lớn từ cha mình, một người đàn ông không bao giờ khuất phục và luôn tự hào với bản thân khi mà ông không hề từ bỏ việc buộc dây giày của mình, dù chỉ bằng 1 tay. Và di nhiên là ông cũng lái xe ôtô bằng 1 tay , dù điểu này được cảnh báo trên những thông báo về giao thông. Kể từ khi tai nạn xảy đến, cha của thầy ngày một trở nên đau khổ và ông đã tìm đến rượu sake bất kể khi nào dù là đám cưới hay 1 buổi đến chơi của bạn bè, kể từ tuổi 13, thầy Nonaka thường phải đi theo cha mình để có thể lái ông về nhà sau các cuộc say.

Một ngày nọ thầy Nonaka đã thắc mắc với mẹ mình về làm thế nào mà mẹ thầy lại có thể chịu đựng được với người chồng nóng nảy và hay trách móc như vậy. Bà đã trả lời rằng: “Chúng ta sẽ không thể thay đổi được ông ấy, vậy điều ta nên làm là thay đổi bản thân mình, và hãy chấp nhận ông ý như chính con người hiện nay.”

Cho đến ngày nay thầy Nonaka tâm sự: “Lúc đó tôi còn rất trẻ và thực sự không thể hiểu cách mà mẹ tôi trả lời,”.”Nhưng phải đến tận bây giờ, tôi mới nhận ra cách suy nghĩ của bà bắt nguồn từ các nguyên lý của aiki, sự hợp nhất giữa năng lượng tinh thần và thể xác, nguyên lý này đã dẫn dắt cuộc sống của tôi trong nhiều năm qua.”

Khi còn là 1 thiếu niên, thầy Nonaka dành nhiều thời gian để tập luyện kendo. Dojo ngày đó được tổ chức tại phòng thể chất của trường trung học Hilo, và vào tháng 7 năm 1941, ở tuổi 16, có 1 việc đã xảy ra sau khi thầy tham gia kỳ thi lên shodan, kỳ thi nhất đẳng. Sau khi đã đỗ đạt kỳ thi thăng đẳng, chứng chỉ sẽ được gửi đến từ Nhật Bản. Việc gửi thư ở thời đó gặp nhiều khó khăn do căng thẳng giữa chính phủ Nhật Bản và Hoa Kỳ, và ngay trước khi tấm chứng chỉ được gửi đến nơi thì Hải quân Nhật bản ném bom tấn công Trân Châu Cảng. Nhưng cuối cùng việc chứng chỉ shodan đến chậm lại không kết thúc 1 cách quá tội tế, do vào ngày 8 tháng 12 năm 1941, lực lượng FBI tiến hành tra khảo tất cả các kendoka cấp dan do tinh nghi làm gián điệp trong thời kỳ chiến tranh.

Trong suốt thời gian chiến tranh, mọi võ đường judo hoặc kendo đều không được phép hoạt động tại Hilo, nhưng ngay sau đó chỉ judo được phép hoạt động trở lại. Có 1 gian đoạn ngắn, thầy Nonaka chuyển qua tập luyện judo, đó chính là những trải nghiệm của thầy về kỹ thuật ukemi , kỹ thuật ngã.

Vào năm 1951, thấy bắt đầu công việc quản lý cho 1 phòng thí nghiệm về nông nghiệp và trồng trọt tại Hilo. Công việc này chiếm rất nhiều thời gian và công sức, vậy nên thầy buộc phải dừng tập luyện judo. Nhưng cơ duyện lại đến, vào 1 ngày của năm 1955, sau khi tham gia 1 bài thuyết trình của 1 aikidoka đến từ Nhật Bản, thầy Koichi Tohei. Thầy Nonaka chia sẻ: “Lúc đó tôi cảm thấy rất bị thu hút bởi những điều mà thầy Tohei chia sẻ, ngay vào đêm hôm đó tôi lập tức đăng ký tham gia khóa học.”

Lần đầu tiên thầy Tohei đến Hawaii vào năm 1953, ở thời điểm này câu lạc bộ aikido Hilo đang được chỉ đạo bởi Kiyoshi Nagata. Thầy Nagata rời khỏi câu lạc bộ vào đầu những năm 1960, không hề có thêm thông tin gì về thầy Nagata sau đó.

Vào những ngày đầu đa số học viên là những thanh niên trẻ người Mỹ gốc Nhật Bản đều bị mệ hoặc trong cách di chuyển, mà đến ngày nay điều này đã trở nên bình thường, lúc đó nó được coi như trò ma thuật, mà không một ai có thể hiểu được cách vận hành của nó. Một trong những chàng trai trẻ đã ở lại với aikido đó là Clyde Takeguchi, người này đã sáng lập ra 1 câu lạc bộ aikido tại Madison, Wisconsin, vào năm 1967, sau 6 năm kể từ ngày Trung tâm Aikikai được thành lập tại Silver Spring, Maryland. Thời đó cũng có 1 đôi bạn trẻ người Mỹ gốc Châu Âu, gồm cả Bernie Lau, người sau này thành lập câu lạc bộ Aikido tại Seattle vào năm 1968.

Vào thởi điểm đó vì thầy Nonaka bằng tuổi với thầy Tohei (sinh năm 1920) và do đã nắm vững kỹ thuật ngã, nên thầy Tohei thường chọn thầy Nonaka làm uke, bạn tập. Lúc này, các đòn thế không có tên. Thay vào đó, khi thực hiện đòn, thầy Tohei chỉ chỉ vào tay hoặc vạt áo, sử dụng 1 hoặc 2 tay, và “boom” (đòn đánh được thực hiện)! Và thế là thầy Nonaka ngã bay qua. Mỗi lần thực hiện kỹ thuật uke đều rất vất vả, nhưng sau 1 thời gian tập luyện thầy Nonaka đã có cảm giác tốt hơn trong các kỹ thuật ngã, nhưng hơn cả là việc cảm nhận đòn thế. “Bạn không thể chỉ học bằng việc quan sát, lắng nghe hoặc đọc, Bạn phải cảm nhận nó.” thầy Nonaka chia sẻ.

Trong quá trình thăm Hawaii, thầy Tohei thường hay ở lại nhà thầy Nonaka. Do thầy Nonaka có thể giao tiếp tốt bằng tiếng Nhật và nhờ đó mà thầy thường xuyên trò chuyện với thầy Tohei, thầy Nonaka dần nghiệm ra được triết lý của aikido. Trên thảm tập, ngoài việc thực hành cách đòn thế hay kỹ thuật thì phần quan trọng sau đó là nắm bắt được triết lý của môn, đấy chính là điểm khác biệt mà những học viên chỉ giao tiếp bằng Tiếng Anh đã bỏ qua — dựa vào những điều được dạy về kỹ thuật, họ tin rằng đó chính là tất cả mọi thứ, nhưng thực sự điều vô cùng quan trọng lại nằm ở tính triết lý.

Tuy nhiên, thầy Tohei là người rất thực tiễn, do có 1 học viên aikidoka tại Maui, Shinichi Suzuki, là trưởng đội cảnh sát, nên thầy thường tổ chức các lớp đặc biệt cho nhân viên cảnh sát tại Hawai. Việc đương đầu với 1 cảnh sát đảo Pô-li-nê-di 230 pound (140 kg) hoàn toàn không giống với 1 sinh viên Nhật Bản 140 pound (64kg), và bất kể khi nào thầy Tohei nhắc nhở viên cảnh sát sử dụng vận động từ phần hông của cơ thể, thì anh ta lại sử dụng lực từ cánh tay và vai. Ngoài ra thì cách đặt câu hỏi thiếu tế nhị cũng khiến cho không 1 người Nhật nào có thể bỏ qua, và kết quả là hãy để cho họ tự tập với nhau. Tất cả những vấn đề này làm thầy Tohei phải thực sự động não suy nghĩ ra bằng cách nào đó tốt nhất mà thầy có thể sử dụng để truyền đạt.

Sau luyện tập, đội cảnh sát thường mời thầy Tohei đi ăn trưa. Vào thời đó thì từ ăn trưa là những buổi uống bia, và thầy Tohei thường phải nghỉ để lấy lại sức cho buổi tập về tối. Đến 1 ngày ở quán ăn bỗng xảy ra 1 cuộc ẩu đả ngay phía sau nhóm của thầy. Với tư cách là 1 cảnh sát, Mr. Suzuki đã đứng ra để giải quyết vụ ẩu đả. Nhưng thầy Tohei ngồi cạnh đó đã đưa tay ra ngăn cản và nói “Không, từ từ đã.” và thầy tự tay dẹp toàn bộ số bàn ghế cản đường. Chỉ cho đến khi xếp xong, thầy mới ra lệnh, “Ok, hãy làm trách nhiệm của mình nào.” Mr.Suzuki đã dẹp được đám ẩu đả mà không mấy ồn ào, do họ đã thấu mệt. Sau khi ông quay trở lại, Mr. Suzuki thắc mắc với thầy Tohei vì sao đã ngăn lại. Thầy Tohei nói: “Thực tế khi quan sát tổng thể, không có xuất hiện vũ khí và không ai bị thương quá mức. Tồi tệ nhất chỉ là những vết bầm tím hoặc cái gì đó nặng hơn chút. Nhưng nếu anh tiến tới giữa, thì khả năng sẽ có 1 ai đó bị đẩy ngã va vào bàn và ghế mà gây thương tích. Vậy nên điều đầu tiên cần làm là dẹp toàn bộ số bàn và ghế.” Câu nói của thầy Tohei đã giúp Mr. Suzuki nhận ra được 1 bài học quan trọng trong cuộc sống hằng ngày.

Từ cuối tháng 2 cho tới giữa tháng 4 năm 1961, Sư tổ Morihei Ueshiba đã đến thăm Hawaii. Trong thời gian thầy đến thăm Đảo Lớn (Big Island), sư tổ ở tại nhà của thầy Nonaka, với tư cách là chủ nhà, thầy Nonaka đã đưa thầy Tohei và sư tổ tới thăm các ngọn núi lửa trong vùng. Đó là cả 1 chặng đường dài di chuyển, việc lái xe đường dài lại dễ gây buồn ngủ với cả hai hành khách trên xe. Sư tổ Ueshiba ngồi ở phía ghế sau, và đầu của thầy rung lắc theo xe như bao người khác. Tuy nhiên, thầy Tohei ở phía ghế trước lại ngồi trong tư thế thẳng lưng, cả cơ thể thầy lắc qua lại sang hai bên như dáng của 1 con búp bê Daruma. Sau đó thầy Nonaka có nói với thầy Tohei rằng quan sát thầy Tohei ngủ ở trên xe đã thể hiện thầy là người rất tài giỏi trong việc luyện tập. Thầy Tohei mới cười và nói rằng đó là kết quả của việc luyện tập Zen. Bất kể khi nào trở lại Nhật Bản sau chuyến đi nước ngoài, thầy luôn dành thời gian của mình khoảng 2 tuần trong tu viện để lấy lại sự cân bằng của mình. Trong giờ nghỉ của tu viện, bạn không được nằm xuống, nhưng bạn có thể ngủ trong tư thế ngồi thằng. Nên thầy luôn tìm đến ngồi cạnh 1 thác nước. Nhờ cách này mà khi ngủ ngồi cơ thể có lắc quá nhiều thì thầy sẽ ngã vào ao ở chân thác, bị ướt không hề thích thú chút nào nhưng ít nhất thầy học được cách ngồi thẳng.

Khi thiền định, thầy Tohei cũng nhận ra tầm quan trọng của hara, hay điểm trọng tâm cơ thể, và để giúp cho những học viên sử dụng tiếng Anh có thể hiểu hơn về khái niệm này, thầy đã sáng tạo ra cụm từ “the one-point – nhất điểm”. Nếu tâm trí của ta tập trung tại nhất điểm, thầy Tohei tin rằng ta sẽ mạnh lên; nếu chúng ta nghi ngờ về nó, sự yếu ớt dần lấn át ta. Đây thực sự cũng là 1 khái niệm rất thú vị, bởi vì bạn không thể học nó qua lời nói hay đọc hiểu về nó, bạn phải cảm nhận nó. Để phát triển khái niệm về nhất điểm (one-point), thầy Tohei đã tập luyện với 1 đòn ném mà thầy đặt tên là kokyu-nage, ném trên không. Nhìn bên ngoài thì đòn này tương tự với đòn ném qua hông của judo, nhưng nó lại không như vậy không hề giống như những đòn ném hoàn hảo của bậc thầy judo Kyuzo Mifune mà không ai có thể làm được. Để áp dụng được đòn này, chúng ta cần phải nắm được tâm trí của đối phương đây chính là mấu chốt; khi vậy đối phương có cảm giác như đang tự quăng ném bản thân. Tất cả những gì mà thầy Tohei cần phải là làm là luôn giữ cơ thể cân bằng, và dĩ nhiên điều này không khó khăn gì với thầy. Điểm này rất tinh tế ở chỗ chúng ta gần như không cảm giác được đối phương đang chạm vào mình: chỉ trong 1 phút cơ thể của bạn đi lên và ngay ở phút tiếp theo cơ thể bạn tập đang bay trên không sẵn sàng cho tư thế ngã.

Trong suốt thời gian ở Hawaii năm 1961, sư tổ Ueshiba đã có rất nhiều các bài diễn thuyết và biểu diễn, và thầy Nonaka đóng vai trò là thông dịch viên chính thức.

Dịch 1 đoạn ngắn “Xin chào buổi tối và tôi rất cảm ơn vì các quý vị đã mời tôi đến với Hawaii” là điều đơn giản, nhưng vấn đề nằm ở đoạn khi sư tổ Ueshiba bắt đầu nói về những điều bí truyền lan man như thường lệ. Mặc dù thầy Nonaka có thể hiểu về từ, nhưng thầy không lại không thể nắm được ý nghĩa của chúng. Với sự thật thà, thầy đã nói trước đám đông: “Tôi thành thật xin lỗi do vốn tiếng Nhật của tôi còn hạn hẹp để dịch những điều mà sư tổ đã giảng. Nhưng nếu đến ngày mà tôi có được số năm tuổi của sư tổ, hy vọng với sự uyên bác mà tôi sẽ có trong những năm tới sẽ giúp tôi hiểu những gì thầy tôi nó hôm nay.” Cả đám đông cùng hoan hô tán thành còn thầy Ueshiba có vẻ tươi cười rạng rỡ, sau khi quay trở về lại Nhật Bản, sư tổ có hỏi lại những học trò của mình vì sao mà họ lại không thể hiểu được thầy như 1 người đàn ông trẻ nọ ở Hawaii. Thầy Tohei lúc đó cũng nghe thấy chuyện này và coi nó là một trong những điều buồn cười nhất từ trước tới nay thầy nghe.

Trong suốt quá trình đi cùng sư tổ Ueshiba, thầy Nonaka đã có nhiều câu hỏi và nếu sư tổ có cảm hứng để trả lời, thì thầy sẽ làm. Trong những chủ đề về kỹ thuật, thầy Nonaka nhận ra rằng sư tổ Ueshiba hay đưa những giải trích mang tính chất huyền bí và có hàm ý rộng lớn. Tuy nhiên, một phần trong những triết lý của sư tổ, mà thầy Nonaka rất thích đó là phép so sánh giữa cuộc sống và 1 dòng sông: Theo Sư tổ Ueshiba “Loài người đang ở trong dòng sông. Một số có khả năng bơi và 1 số khác thì đang vùng vẫy ở trong nó. Nếu ta nhảy vào để cứu kẻ vùng vẫy, ta có thể sẽ chết chìm. Nhưng nếu ta đứng ở bờ sông, rồi chúng ta có thể cho họ những sợi dây thừng để cứu sinh hay cảnh báo về những mối nguy ở phía trước. Mục đích của aikido chính là đưa ra những sợi dây cứu sinh tới những người đang vùng vẫy trên dòng sông đó, để đưa cho họ có được những công cụ cần thiết trong trường hợp gặp nguy hiểm.”

Thầy cũng hỏi lý do vì sao sư tổ bắt đầu với aikido, sư tổ chia sẻ với thầy Nonaka thầy đầu tiên tập aikijujutsu sau khi chuyển đến Hokkaido vào năm 1912. Người thầy hướng dẫn năm đó là Sokaku Takeda, là người có tính đa nghi không tin người, nhưng ông lại rất thích sư tổ và thường dành việc nấu ăn và việc nhà cho sư tổ làm. Ngược lại, sư tổ Ueshiba được học về jujutsu. Khi lớn hơn, sư tổ Ueshiba bắt đầu chú ý hơn về aiki hơn là kỹ thuật của jujustu, và đây là điểm khởi đầu cho những điểm hội tụ trở thành aikido sau này.

Vậy thì aiki là gì? Rất khó để dịch được cụm từ này những nhìn chung nó nói về việc hợp nhất với tâm trí. Có những bài tập để rèn luyện kỹ năng này, nhưng trước tiên tư tưởng của chúng ta phải chấp nhận nó, nếu không chúng ta sẽ chẳng bao giờ hiểu được điều gì.

Dưới đây là những câu tóm gọn đơn giản dưới sự diễn đạt của thầy Tohei, chúng là:

1. Khuếch trương khí. (Extend ki.)
2. Hiểu được quan điểm của đối phương. (Know your opponent’s mind.)
3. Tôn trọng hướng ki của đối phương hoặc tôn trọng tâm trí của đối phương. (Respect the direction of your opponent’s ki or mind.)
4. Đặt mình vào vị trí của đối phương. (Put yourself in your opponent’s place.)
5. Tự tin dẫn dắt. (Lead with confidence.)

Áp dụng trên thực tế, những nguyên lý này không khác mấy so với những điều mà Dale Carnegie, người đã viết ra cuốn Đắc Nhân Tâm, thầy Nonaka cũng có đọc sách của Carnegie vài lần, và nói rằng, “Càng đọc chúng, tôi càng thấy chúng rất giống với những gì mà thầy Tohei đã truyền đạt cho chúng tôi.”

Vào năm 1971 con trai của thầy, Eric Nonaka đạt chứng chỉ nhất đẳng aikido. Thầy Eric chia sẻ: “Ở thời điểm mà Hilo dojo đang thiếu hụt về giảng viên, mặc dầu còn rất trẻ, những giảng viên đi trước đã gợi ý cho tôi đăng ký thi đẳng.”, thầy Eric bắt đầu quá trình tập luyện aikido từ năm 1962, lúc 8 tuổi. Từ trước cho đến khi thầy đạt đến shodan, thầy Nonaka không trực tiếp huấn luyện con trai mình mà công việc huyến luyện thường được giao cho những huấn luyện viên khác, ở vị trí của phụ huynh họ thường tỏ ra nghiêm khắc với con mình. Tuy nhiên, ngay sau khi thầy Eric được thăng cấp, thầy Nonaka quay lại chịu trách nhiệm trực tiếp trong huấn luyện.

Một trong những bài tập là đánh thức thầy Eric từ rất sớm trong tất cả các ngày đi học để thầy có thể dành chút thời gian buổi sáng cho luyện kiếm. Bà Nonaka đã không vui vì điều này, nhưng với thầy Nonaka, đấy chính là shugyo, hay một cách khổ luyện. Rất nhiều người cho rằng, “Ở trên lớp tôi, mọi người được luyện tập rất nhiều, và đó được coi như cách luyện tập shugyo.” Nhưng việc tập luyện nặng trên lớp không thực sự là shugyo, thực tế shugyo là những gì bạn làm ở ngoài lớp tập trong những lúc không ai quan sát bạn.

“Việc phải dậy sớm chỉ là một phần hy sinh nhỏ cho những kiến thức mà tôi có được,” thầy Eric nói. “Cha đã dạy cho tôi những di chuyển và bài tập bokken cụ thể và chỉ sau vài năm tập luyện đã có rất nhiều thứ được tôi linh hội. Những đòn thể chỉ được trực tiếp chỉ dạy trong 1 vài lần còn lại chủ yếu thời gian là tự tập. Cha tôi không tâm sự nhiều nhưng thông qua những gì mà ông dạy bảo, những huấn luyện viên tại Hilo dojo đều có những thành tích nổi bật bởi sự điêu luyện trong cách kỹ thuật với bokken và có một vài thầy có thể chỉ ra học viên của mình thông qua cách mà họ vung bokken. Hiện giờ tôi cũng đang nhẫn mạnh điều này với các học viện của mình tập luyện ở nhà.

Trong thời gian học đại học, thầy Eric được thăng lên 2 đẳng, vì khi thầy trở thành 1 sinh viên năm cuối vào tháng 7 năm 1976 thầy đã đến Nhật Bản để tham gia 1 khóa học nội trú tổ chức bởi thầy Tohei. “Khi đến Nhật Bản, tôi ở cùng với thầy Koichi Kashiwaya, hiện là huấn luyện viên chính tại Hoa Kỳ. Ở trong phòng cũng có thầy Otsuka, huấn luyện viên chính tại tổng đàn tại Tochigi. Vào cùng thời điểm đó, có cả thầy Yoshigasaki, huấn luyện viên tại Châu Âu và thầy Osaki, huấn luyện viên tại Shizuoka. Chỉ có duy nhất mình tôi là người trẻ nhất cùng tham gia. Khi đó, chúng tôi cũng cùng nhau thực hành shugyo rất cẩn thận. Đây cũng là 1 điểm mà tôi muốn chia sẻ với những học sinh của mình, rằng tập luyện võ thuật không chỉ nằm ở trên võ đường, mà nó nằm ở bất kỳ thời điểm nào.”

Vì hình thể to lớn nhất trong nhóm, nên thầy Tohei thường yêu cầu thầy Eric đóng vai trò uke. Dù sao đi nữa, nó sẽ tốt hơn với người xem nếu thầy giáo sử dụng 1 vài người to con (chiều cao của thầy Eric là 5 feet 10 inches – 1m78 và cân nặng là 205 pounds – 93kg) hơn là nếu thầy ném những ai có chiều cao cỡ 5 feet 1 inch (1m55) và cân nặng chỉ 110 pounds (50kg). May mắn trong quá trình truyền đạt rằng khả năng Tiếng Nhật của thầy Eric không tốt như cha của thầy và tất cả những cách mà thầy có thể học là thông qua hành động.

Thầy Eric nhận chứng chỉ 3 đẳng từ thầy Tohei vào tháng 1 năm 1977, ngay trước thời điểm thấy rời Nhật Bản để trở về nhà. Đến ngày nay thầy Eric hiện đang giảng dạy tại Miliani Hongwanji ở Oahu, thầy đã lên đến 6 đẳng vào đầu năm 2000.

Con gái của thầy Nonaka, Anne cũng học aikido trong thời gian học tiểu học và cấp 2, nhưng đến năm lên cấp 3 do cô có sở thích với những hoạt động khác nên đã nghỉ. Hiện nay cô đang sống cùng với gia đình tại West Covina, California.

Từ tháng 12 năm 1967 đến tháng 4 năm 1968 thầy Nonaka đã đến thăm Nhật Bản, thầy đã dành 5 ngày để ở lại nhà của thầy Tohei. Nhờ đó, mà thầy Nonaka có cơ hội được trò chuyện với mẹ của thầy Tohei và được nghe rất nhiều các câu chuyện về thầy khi còn là 1 cậu bé. Chính nhờ các cuộc trò chuyện này mà thầy cũng hiểu hơn về triết lý của thầy Tohei.

Trong 1 thời điểm tại Nhật Bản, thầy Tohei đã học yoga dưới sự chỉ dẫn của thầy Nakamura Tempu. Thầy Nakamura đã học được yoga tại Ấn Độ, và là người sáng lập ra tổ chức yoga Nhật Bản với tên gọi Tempu Kai, hay “Tổ chức Wind of Heaven – cơn gió của Thiên Đường”. Thầy Nonaka chưa bao giờ có cơ hội gặp thầy Nakamura, nhưng theo như những gì thầy Nonaka nghe được, thầy Tohei đã ứng dụng những ý tưởng từ thầy Nakamura về cách hít thở di chuyển khí, hay năng lượng, của vũ trụ thông qua cơ thể với ý tưởng của sư tổ Ueshiba về cách khoá khớp và ném ngã.

Nhằm mục đích diễn đạt cho người mới tập, thầy Tohei đã sử 1 phương pháp “Cánh tay không bẻ gãy – The Unbendable Arm.”

Để thực hiện phương pháp này, bạn nắm bàn tay lại thành năm đấm và giữ nó ở phía trước cơ thể. Sau đó người hỗ trợ sẽ cố gắng di chuyển cánh tay của bạn. Sau đó bạn mở cánh tay ra và thay vì gồng lực lên cánh tay, bạn hãy hít thở, thư giãn và tưởng tượng rằng dòng năng lượng của bạn chảy ra từ ngón tay giữa như 1 dòng nước chảy ra liên tục từ vòi nước. Từ đây, người hỗ trợ sẽ cảm thấy việc di chuyển cánh tay khó hơn.

Cách diễn đạt bằng hình ảnh để thể hiện dòng chảy của khí cho người mới bắt đầu.

Vào đầu năm 1968, thầy Nonaka dành 1 vài ngày để đến thăm sư tổ Ueshiba tại Tokyo. Họ đã trò chuyện rất lâu, và trong đó có 1 câu hỏi rằng vì sao trong aikido lại không có thi đấu. Sư tổ Ueshiba trả lời rằng: “Nếu có những cuộc thi đấu, thì sẽ luôn có người thua cuộc. Họ sẽ không hề cảm thấy vui với kết quả của mình và sẽ quay lại đối đầu với ta sau đó. Hoặc ta đánh lừa 1 ai đó. Và họ sẽ không thể bỏ qua điều này, và ta sẽ không có cơ hội để lừa họ lần thứ 2. Vậy nên sẽ tốt hơn khi chúng ta chiến thắng bằng cách thể hiện sử tôn trọng với người kia. Nhưng trước hết hãy thể hiện sự tôn trọng của mình với người kia, đấy chính là chiến thắng đích thực, chiến thắng đến từ trái tim.”

Ngoài ra thầy Nonaka cũng hỏi sử tổ về trường hợp mà người tập trong tâm trạng thích thú. Sư tổ Ueshiba trả lời rằng: “Khi ta học thứ gì đó với tâm trạng hứng thú, ta sẽ góp nhặt được nhiều hơn. Vậy nếu ta muốn giúp học trò của mình, hãy trở thành uke, người bị ném. Uke wa sensei da: người uke là người giáo viên. Đầu tiên hãy tạo điều kiện để học trò của mình được thư giãn.”

Vào tháng 9 năm 1971 thầy Tohei thành lập ra tổ chức Ki No Kenkyukai, tổ chức Ki Society (Cộng đồng Khí), và vào tháng 5 năm 1974 thầy chính thức rời khỏi Aikikai. Lý do cho sự việc này đến từ mối quan hệ căng thẳng của thầy với con trai của Sư tổ Ueshiba, người kế nghiệp cha mình sau khi Sư tổ mất vào năm 1969. Sự kiện này đã gây nên một chấn động trong cộng đồng aikido quốc tế, với thầy Nonaka; là 1 học sinh trực tiếp của thầy Toihei, nên thầy quyết định đi theo thầy.

Thầy Nonaka chính thức nghỉ hưu vào năm 1986. Trong suốt 35 năm làm việc tại phòng thí nghiệm thầy đã tuyển nhiều nhân viên nhưng chưa từng đuổi việc một ai, việc hoạt động của phòng thí nghiệm đã thu về nhiều nguồn lợi nhuận. Trong suốt 7 năm sau khi thầy nghỉ hưu, phòng thí nghiệm trải qua điều hành của 4 giám đốc khác nhau và sa thải 6 người, tính cả vị trí giám đốc. Thành công của ông là do việc áp dụng các nguyên lý của aikido trong việc đối xử giữa người với người: ông ứng xử với mọi người bằng lòng tôn trọng và tạo điều kiện cho mọi người được đưa ra quyết định hằng ngày, và kết quả là cách mọi người thể hiện trong công việc.

Vào năm 1992, thầy Nonaka phải thực hiện phẫu thuật thay thế 2 đầu gối. Hệ quả là thầy không thể ngồi trong tư thế seiza, tư thế ngồi truyền thống của người Nhật. Thời gian đầu thầy cảm thấy rất thất vọng, nhưng sau chuyến thăm phòng điều trị của Bệnh viện Queen tại Honolulu và quan sát nhiều người khác ở trong tình trạng còn tệ hơn mình, thầy tự cảm thấy mình hoàn toàn bình thường. Thầy vẫn tiếp tục giảng dạy aikido, lúc đó thầy chỉ cúi chào trong tư thế đứng thay vì tư thế ngồi thường lệ. Một vài học viên cho rằng trong thời gian này các đòn ném của thấy đã trở nên mạnh mẽ hơn. Với bản thân thầy, thì thầy cho lý do đến từ việc thầy không còn khả năng sử dụng sức mạnh cơ bắp, thầy có thể làm tốt hơn với phương pháp hoà hợp tinh thần và thể xác. Tuy thế, nếu có một cuộc phẫu thuật thứ 2 thầy có nói với bác sỹ phẫu thuật của mình rằng nếu cần phải thay thế đầu gối lần nữa, tôi muốn 1 đôi đầu gối từ Nhật hơn là 1 đôi nhân tạo từ Mỹ. Người Nhật không sẳn xuất đầu gối nhân tạo vào năm 1992, nên bác sỹ hỏi lại ý của thầy là gì. Thầy Nonaka trả lời: “Đầu gối của Mỹ chỉ tốt trong tư thế ngồi trên ghế, Đầu gối của Nhật Bản sẽ chắc chắn được sản xuất để ngồi quỳ!”

Vào năm 1994, thầy Nonaka được chọn làm chủ đề phỏng vấn trong 1 tờ báo, Furyu, về võ thuật. Thực tế đây là lần phỏng vấn thứ 2, biên tập viên cho tờ Furyu, Wayne Muromoto đã phỏng vấn với thầy Nonaka trước đây cho tờ Hawaii Herald. Muramoto đã theo học kendo và iaido tại Nhật Bản trong 3 năm, nên anh có thể hiểu được hầu hết những điều mà thầy Nonaka cố gắng truyền đạt vậy nên thầy tin rằng cuộc phóng vấn đã rất thành công.

Vào tháng 8 năm 2000, thầy Nonaka tham gia tập huấn của tổ chức Ki Society Thế giới tại Nhật Bản cùng với con trai Eric, 2 cháu trai Reid (shodan, 1998) và Brad (shodan, 2000). Đây là lần đầu tiên 3 thế hệ đai đen cùng tham gia tập huấn tại Ki Society, điều này khiến mọi người đều rất ấn tượng và đối đãi họ như những vị vua. Nhưng điều này lại trở thành nỗi xấu hổ, vì với các cháu trai, thầy Nonaka chỉ là 1 người ông, nên dĩ nhiên họ thường luôn đứng cạnh ông mình, bê đỡ túi xách, mở cửa và nhìn chung những điều này làm ông cảm giác mình đã già hơn trước.

Lúc đó ở Nhật, gia đình Nonaka được tham gia lớp giảng bởi thầy Tohei. Thầy Tohei rời khỏi vị trí huấn luyện viên chính vào năm 1990 và bị đột quỵ nhẹ vào 1 vài năm sau đó, nên trong suốt thời gian đó thầy vẫn tham gia huấn luyện trong tư thế ngồi trên ghế. Nhưng về tâm trí của thầy lại rất tinh tường hơn bao giờ hết, thấy có thể quan sát (và sửa) những năng lượng không đúng dù ở chính giữa sân từ 1 góc của phòng tập. Nếu nhìn nhận ra điều này thì quả là tuyệt vời. Thầy Nonaka nói: “Ông ý hay nhắc nhở chúng tôi phải luôn luôn thư giãn,”

……………………………………………………………………………………

Cảm nhận của em thì đây là 1 bài viết rất hay, có nhiều cái tên quen thuộc đến tận bây giờ. Có nhiều mẩu chuyện nhỏ và chứa đầy ý nghĩa bên trong. Và đặc biệt là khi đọc mình cảm nhận được quá trình phát triển Ki của mình đang ở đâu giúp mình cải thiện trong thời gian tới.

Trùng hợp là sắp tới em hay tin anh Jason sẽ tham gia seminar với thầy Eric Nonaka. Nên cũng nhân dịp này em dịch và viết bài lên đây.

P/s: Trong bài nhiều từ ngữ được chọn có thể chưa hợp lý do trình độ tập luyện và giới hạn từ ngữ còn hạn chế em mong mọi người đọc và sửa giúp em cải thiện nhé!

(Bài dịch từ bài viết gốc trên website:http://ejmas.com/jcs/jcsart_narimatsu_0101.htm )

Người dịch: Hiệp Nguyễn

Bài viết tương tự

Protected: Ki Lecture 02: Thế nào là bất an, thế n... Thứ 4, 2/11/2016 Quang Anh sensei: Hôm trước trong buổi Seminar chúng ta đã được khởi động theo các...
Giải toả mệt mỏi mỗi ngày – Ki Aikido Hà Nội... Nếu bạn thực hành Thở-có-Ki trong vòng 10 phút, bạn sẽ có 10 phút ích lợi. Nếu bạn thực hành Thở-có-...
Giới thiệu về KI-AIKIDO KI-AIKIDO là gì? KI-AIKIDO có tên gọi tiếng Nhật là Shin Shin Toitsu Aikido.KI-AIKIDO được sáng...

Trackback URL: http://kiaikido.vn/nguoi-mo%cc%89-duong-aikido-hawaii-takashi-nonaka/trackback/

Leave a comment:

Your email address will not be published. Required fields are marked *