07 Aug, 2017

Ukemi và cách để trở thành một Uke tốt

Hôm nay tôi xin chia sẽ một chút kinh nghiệm về việc làm Uke và về Ukemi.

Cá nhân tôi cực kì may mắn khi đã được làm Uke cho rất nhiều Shihan từ 4, 5 dan đến cả 6, 7 và 8 dan, và tất cả những lần tôi ngộ được một điều gì mới và thấy Aikido của mình có bước tiến rõ rệt đều bắt nguồn từ những khoảnh khắc làm Uke cho các thầy. Nếu khi đi seminar mà các bạn được thầy gọi lên làm Uke thì thật là một cơ hội tuyệt vời phải nắm bắt, biết đâu làm tốt còn được thăng lên đai nữa, tương truyền rằng Koretoshi Maruyama Sensei được O-Sensei thăng thẳng từ 5 lên 6 dan chỉ sau một lần làm Uke. Hy vọng bài viết này sẽ giúp các bạn tận dụng thêm những cơ hội bằng vàng khi có dịp làm uke cho các sếp lớn.

Trong bài này tôi sẽ bàn về các vấn đề sau: Ukemi là gì? Và làm Uke là làm gì? Cần điều gì để trở thành một Uke tốt?

Ukemi là gì?

Ukemi viết theo hán tự là 受け身, trong đó chữ 受 có nghĩa là thụ, đón nhận, còn chữ 身 có nghĩa là thân thể, nên Ukemi còn có thể hiểu là dùng thân thể để đón nhận đối phương, cả về thể xác lẫn tinh thần. Rất nhiều người, trong đó có cả bản thân tôi từng nghĩ làm Uke tức là làm mục tiêu để Nage quăng ném và vậy nên Ukemi đơn giản chỉ là những cách ngã lộn an toàn khi bị quăng ném.

Thực ra, nếu bạn tập làm Uke như vậy đương nhiên vẫn rất tốt vì nó giúp hình thành phản xạ để bảo vệ bản thân khi té ngã ngoài đời, nhưng… bạn đã bỏ qua phần lớn nhất và quan trọng nhất của Ukemi.

Làm Uke cũng đang chính là tập luyện những nguyên lý về Ki: có ý định rõ ràng, luôn luôn thả lỏng, và lúc nào cũng kết nối đến Nage và cảm nhận được Nage đang làm gì, đang hướng Ki ra sao và lúc nào là lúc bạn cần phải ngã để bảo vệ an toàn cho chính bản thân mình. Hãy tưởng tượng nếu bạn làm Uke chỉ đã ngã và gây ấn tượng với những pha ngã nổ thảm và chỉ tập Ki khi làm Nage thì bạn đã mất đi ít nhất 50% thời gian quý giá để tập luyện. Trong Ki-Aikido, vai trò của người Uke cực kì quan trọng, điển hình là trong các kì thi Taigi.

Vậy thì chúng ta làm Uke là làm gì?

Trong Ki-Aikido, nhiệm vụ quan trọng nhất của người Uke đương nhiên là việc tập luyện những nguyên lý về Ki. Thay vì tập luyện các nguyên lý này bằng cách dẫn dắt, quăng ném như Nage, Uke tập luyện các nguyên lý Ki bằng cách cung cấp cho Nage “vật liệu” để các bạn ấy có thể thực hành một cách tốt nhất. Theo kinh nghiệm của tôi thì có các điều sau:

(1) Khả năng kết nối với Nage
(2) Ý định tấn công rõ ràng, liên tục, không ngắt quãng, không thay đổi
(3) Hoà hợp với Nage trong từng động tác

Điều đầu tiên và quan trọng nhất của Uke đương nhiên là khả năng kết nối với Nage. Muốn có sự kết nối, đầu tiên chúng ta cần khuếch trương Ki, vì nếu không có Ki, sẽ không có Ki Aikido. Hãy tưởng tượng khi người Uke nắm tay Nage mà không khuếch trương Ki, khi đó Nage chỉ cần Ki Test là Uke sẽ bị đẩy lùi ra sau ngay, việc thực hiện đòn thế Aikido trở thành vô nghĩa. Nhưng khi người Uke khuếch trương Ki, đồng thời có tư thế vững vàng, thì người Nage cần làm đúng các nguyên lý về Ki thì mới có thể dẫn dắt được Uke. Người Uke khuếch trương Ki cũng sẽ chủ động bảo vệ được bản thân mình.

Điều thứ hai của Uke là phải có một ý định tấn công rõ ràng, liên tục, không ngắt quãng, không thay đổi. Điều này cũng liên quan tới chuyện khuếch trương Ki ở trên. Nên nhớ các kĩ thuật Kumiwaza (đòn thế) của Ki Aikido là để tự vệ trong một tình huống tấn công giả lập, tức là người Uke cần có ý thức tấn công thực sự, và các đòn tấn công phải mang một ý định rõ ràng, đồng thời cần thực hiện trọn vẹn.

Ví dụ một đòn Shomen uchi là phải có ý định chém thẳng vào đầu Nage. Cần lưu ý về có ý định rõ ràng khác với chuyện phải thực hiện động tác mạnh mẽ, hay có tốc độ nhanh. Bạn có thể thực hiện một đòn chém Shomen uchi rất chậm nhưng vẫn đầy đủ ý định thay vì chỉ vung tay lên và làm động tác chém thật nhanh mà không hề có mục tiêu cũng như ý định rõ ràng.

Ý định rõ ràng là rất quan trọng trong việc giúp Nage cảm nhận được đòn thế phải dẫn dắt như thế nào. Hãy nhớ đến nguyên lý “tinh thần dẫn dắt cơ thể”, và khi Nage dẫn dắt Uke tức là đang dẫn dắt tinh thần của Uke. Nếu Uke không có ý định rõ ràng thì rất khó để Nage tập luyện được đòn thế.
Trên trang blog của mình, Shinichi Sensei từng viết lúc còn trẻ, thầy rất dễ dàng ném một anh chàng to khỏe hùng hục lao vào tấn công mình, nhưng thầy không thể nào ném được 1 bà nội trợ yếu ớt. Nguyên do vì sao? Vì anh chàng kia tấn công rất có Ki và có ý định rõ ràng còn bà nội trợ thì lại không có ý định gì cả nên sẽ không thể nào quăng ném được.

Một điều nữa trong những đòn tấn công thì người Uke cần phải đảm bảo thế tấn công của mình không ngắt quãng, không thay đổi. Tôi thấy nhiều người hay hỏi Sensei rằng, nếu tôi giả bộ đòn Munetsuki (đấm vào bụng) rồi thay đổi thành đòn chém thì sao? Hoặc tôi đấm thật nhanh xong rụt tay lại thì sao?

Vậy đòn này không hiệu quả nữa à? Đúng là như thế, nhưng các bạn lại quên mất rằng khi người Uke thay đổi phương cách tấn công thì người Nage có Ki cũng sẽ lập tức thay đổi theo ngay.

Quan trọng là mục đích của Uke vốn không phải để quật ngã Nage, hay để chứng minh mình là người giỏi hơn. Mục đích của Uke là giúp Nage có thể cảm nhận được Ki, cảm nhận được sự kết nối giữa hai người, nên người Uke tốt là người Uke có thể tạo ra được môi trường, cũng như tình huống để người Nage có thể cảm nhận những điều đó một cách rõ ràng nhất.

Điều quan trọng thứ ba chính là sự hoà hợp với Nage. Người Uke cần thả lỏng, nương theo sự dẫn dắt của Nage và tuyệt đối không bao giờ tự ý ngã trước khi đi đòn thế thực sự kết thúc. Nhiều Uke cho rằng mình đã thuộc lòng đòn thế nên hay thực hiện theo thói quen và không buồn để ý đến người Nage. Tôi đã từng tập với rất nhiều Uke mà khi tôi chưa kịp thực hiện đòn ném của mình đã tự quyết định ngã. Đầu tiên, Uke làm vậy là rất không tôn trọng Nage. Kế đến, Uke đang tự tạo nguy hiểm cho chính bản thân mình, rất nhiều trường hợp chấn thương đáng tiếc đã xảy ra do người Uke tự ý ngã trước khi Nage thực hiện hết đòn thế.

Cuối cùng, Uke phải cho tương tác đúng với trình độ của Nage. Ví dụ khi thực hành với các bạn mới tập, chỉ cần bạn cảm nhận được họ đã dẫn dắt đúng thì chúng ta sẽ nương theo, tuy nhiên khi Nage ở trình độ cao hơn thì các yêu cầu đương nhiên cũng cao hơn. Điều này cần người Uke phải có kết nối tốt và luôn giữ nhất-điểm để có thể cảm nhận được.
Tóm lại, theo tôi, Ukemi không chỉ đơn thuần là những cách ngã an toàn mà nó còn giúp ta tập luyện và cảm nhận sự kết nối, giúp chúng ta hiểu rõ tầm quan trọng của việc có ý định rõ ràng, đồng thời chúng ta cũng sẽ học được cách thả lỏng toàn thân để hoà nhập với thực tại đang diễn ra trong giờ phút này.

Kinh nghiệm bản thân tôi thấy tập làm Uke nhiều khi còn quan trọng hơn làm Nage và tôi cực kì thích làm Uke cho các Shihan. Ba trải nghiệm làm Uke mà tôi cực kì ấn tượng và sẽ nhớ mãi không quên, đó là thực hiện Shiho nage và Kokyu dosa với Shinichi Sensei và Munetsuki tenkan với Tsuzuki Sensei.

Tác giả: Jason Nguyễn

Bài viết tương tự

Protected: Ki Lecture 01: Mục đích trong tập luyện... Thứ 4. 26/10/2016SocusiuChương 1: Ý nghĩa của việc tập luyện Aikido - Mục đích tối thượng c...
Tiểu sử Ki-Aikido Aikido Aikido là tên môn võ do Đại sư Morihei Ueshiba (hay O Sensei, có nghĩa là người thầy lớn) sá...
Ki Aikido là gì? I. Tổng quan về Ki Aikido Ki-Aikido là môn võ của Nhật Bản, tên gọi tiếng Nhật là Shin Shin Toitsu ...

Trackback URL: http://kiaikido.vn/ukemi-cach-lam-uke-tot/trackback/

Leave a comment:

Your email address will not be published. Required fields are marked *